.jpg "Rodzice czytający książkę dziecku - bajkoterapia")
Bajkoterapia: Jak czytać dzieciom i wspierać ich emocje?
13.01.2026
Reading time: 10 minutes
Ewa Czajka
Wieczorne czytanie bajek to klasyk rodzicielstwa. Po lekturze tego artykułu dowiesz się, czym jest bajkoterapia, jak dobierać bajki do emocji dziecka oraz jak czytać i rozmawiać, żeby wspierać rozwój, relacje i wyciszenie przed snem.
Czym jest bajkoterapia?
Bajkoterapia to metoda wspierania rozwoju emocjonalnego dziecka poprzez odpowiednio dobrane bajki - do potrzeby oraz wieku, które pomagają oswajać emocje, lęki i zmiany, zwłaszcza w trudnych dla dziecka sytuacjach.
Jak działa bajkoterapia? Poznaj 3 obszary wpływu:
Obszar psychoedukacyjny
Bajki pomagają zrozumieć - dziecko dzięki bohaterom uczy się:
- nazywać emocje (złość, strach, zazdrość, wstyd),
- rozumieć konsekwencje zachowań,
- rozpoznawać, co może pomóc w trudnej sytuacji.
Obszar psychoterapeutyczny
Dobrze dobrana bajka potrafi:
- oswajać lęk (przedszkole, lekarz, ciemność),
- pomagać w zmianach (nowe rodzeństwo, przeprowadzka, rozstanie rodziców),
- wzmacniać poczucie bezpieczeństwa.
Obszar relaksacyjny
Badania podają, że opowieści mogą wspierać m.in. regulację emocjonalną, rozwój języka i dawać dziecku bezpieczną „próbę generalną” różnych sytuacji. Czytanie:
- wycisza układ nerwowy,
- reguluje emocje,
- buduje skojarzenie „książka = spokój”.
Jak dobrać bajkę terapeutyczną? Prosty schemat
Żeby bajkoterapia działała, nie musisz mieć „idealnej książki”. Wystarczy cel.
- Nazwij temat: lęk, zazdrość, złość, rozłąka, nuda, konflikt, strata.
- Dobierz historię: podobny problem, bohater w wieku dziecka, spokojny ton.
- Czytaj bez kazania: nie rób z bajki wykładu o życiu.
- Zadaj dziecku 2–3 pytania (i tyle):
- „Co czuł bohater?”
- „Dlaczego tak zrobił?”
- „Co by mu pomogło?”
- Zamknij klamrą: „Masz prawo tak czuć. Szukamy sposobu.”
Bajka to nie tylko „terapia”: co zyskujesz na co dzień?
Gdy czytasz jednemu dziecku:
Gdy czytasz grupie:
- budujesz więź i zaufanie,
- dajesz poczucie bezpieczeństwa,
- wzmacniasz relację rodzic–dziecko.
Gdy czytasz grupie:
- wspierasz socjalizację i komunikację,
- uczysz czekania na swoją kolej,
- rozwijasz słownictwo i wyobraźnię,
- modelujesz relacje (również te trudne).
Czy każda bajka musi mieć morał?
Nie. I często lepiej, żeby nie miała „łopatologicznej puenty”. Gotowy morał bywa jak zamknięcie tematu na kłódkę: „to jest jedyna poprawna interpretacja”. Zamiast tego działają pytania:
- „Jak myślisz, dlaczego bohater tak zrobił?”
- „Co ty byś zrobił na jego miejscu?”
Moda na „książki od problemów” – czy to źle?
To nie jest złe. Książki o treningu czystości, stracie, rozwodzie czy złości potrafią bardzo pomóc – bo odpowiadają na realne potrzeby dzieci i rodziców. Ale dziecko potrzebuje też:
- historii „dla samej przyjemności”,
- opowieści bez zadania domowego,
- literatury, która po prostu bawi.
Bajkoterapia a dzieci ze specjalnymi potrzebami (SPE)
Treści bajkoterapeutyczne można – i warto – dostosowywać do dzieci z różnymi potrzebami:
- upraszczaj język i skracaj fragmenty,
- korzystaj z ilustracji/piktogramów,
- czytaj wolniej i wracaj do tej samej historii,
- baw się głosem bohaterów i dźwiękami (tak, „odgłos wiatru” jest pełnoprawną metodą).
Czy bajki dla dzieci mogą być ciekawe dla dorosłych?
Zdecydowanie. Dobra literatura dziecięca porusza uniwersalne tematy, pomaga lepiej zrozumieć perspektywę dziecka – a kiedy rodzic czyta „na serio”, dziecko to czuje. Wspólne przeżywanie historii często buduje więcej niż perfekcyjnie dobrany morał.
Przykłady bajek z „Pomocnych bajek na codzienne troski”
Poniżej znajdziesz konkretne przykłady historii z książki “ Pomocne bajki na codzienne troski” autorstwa Ewy Czajki (dyrektora Przedszkola Akademia Przyrody) - świetnej pozycji do bajkoterapii w domu i w przedszkolu.
Książka „Pomocne bajki na codzienne troski” to zbiór 10 krótkich historii, które w mądry, życiowy sposób pokazują dzieciom, jak radzić sobie z codziennymi emocjami i sytuacjami. Każda bajka kończy się radą od pajączka Marcelka – małym bohaterem, który wspiera dzieci w rozwiązaniu problemu.
Książka „Pomocne bajki na codzienne troski” to zbiór 10 krótkich historii, które w mądry, życiowy sposób pokazują dzieciom, jak radzić sobie z codziennymi emocjami i sytuacjami. Każda bajka kończy się radą od pajączka Marcelka – małym bohaterem, który wspiera dzieci w rozwiązaniu problemu.
Co robić, gdy energia mnie rozpiera?
W tej historii mali bohaterowie uczą się rozumieć, że ruch i chęć działania są ważne, ale warto szukać aktywności, które nie przeszkadzają innym w grupie.
Sposób na straszną nudę
Każdemu czasem się nudzi – ta bajka pokazuje kreatywne sposoby na nudę, zachęcając malucha, by poszukał zabawy lub pomysłu, zamiast mówić „nudzi mi się”. To świetna okazja, by rozmawiać z dzieckiem o tym, jak organizować sobie czas, kiedy nic się nie dzieje.
Dlaczego nowa osoba w grupie to super sprawa?
Historia skupia się na pokonywaniu lęku przed poznawaniem nowych osób. Dzieci obserwują bohaterów, którzy najpierw są nieśmiali, a potem odkrywają, że nowe znajomości mogą być ciekawe i wartościowe. To doskonały przykład bajki, która pomaga rozwinąć umiejętności społeczne.
Co zrobić, gdy coś zgubimy?
Zgubiona zabawka czy ulubiony przedmiot może być dla dziecka poważną „troską”. Ta bajka pokazuje, jak radzić sobie z takim stresem i jak szukać rozwiązania krok po kroku, zamiast wpadać w panikę.
Jak poradzić sobie z zazdrością?
W jednej z historii bohaterowie uczą się, że zazdrość to naturalne uczucie, ale można ją zamienić na motywację do rozwijania własnych pasji i talentów. Taka opowieść może pomóc dzieciom zrozumieć, że każdy ma swoje mocne strony.
Dzielenie się i współpraca
Bajka o współdzieleniu pokazuje, że dzielenie się z innymi nie tylko buduje relacje, ale też daje radość i wzmacnia poczucie, że warto pomagać sobie nawzajem. To świetny punkt wyjścia do rozmowy o empatii i przyjaźni.
W tej historii mali bohaterowie uczą się rozumieć, że ruch i chęć działania są ważne, ale warto szukać aktywności, które nie przeszkadzają innym w grupie.
Sposób na straszną nudę
Każdemu czasem się nudzi – ta bajka pokazuje kreatywne sposoby na nudę, zachęcając malucha, by poszukał zabawy lub pomysłu, zamiast mówić „nudzi mi się”. To świetna okazja, by rozmawiać z dzieckiem o tym, jak organizować sobie czas, kiedy nic się nie dzieje.
Dlaczego nowa osoba w grupie to super sprawa?
Historia skupia się na pokonywaniu lęku przed poznawaniem nowych osób. Dzieci obserwują bohaterów, którzy najpierw są nieśmiali, a potem odkrywają, że nowe znajomości mogą być ciekawe i wartościowe. To doskonały przykład bajki, która pomaga rozwinąć umiejętności społeczne.
Co zrobić, gdy coś zgubimy?
Zgubiona zabawka czy ulubiony przedmiot może być dla dziecka poważną „troską”. Ta bajka pokazuje, jak radzić sobie z takim stresem i jak szukać rozwiązania krok po kroku, zamiast wpadać w panikę.
Jak poradzić sobie z zazdrością?
W jednej z historii bohaterowie uczą się, że zazdrość to naturalne uczucie, ale można ją zamienić na motywację do rozwijania własnych pasji i talentów. Taka opowieść może pomóc dzieciom zrozumieć, że każdy ma swoje mocne strony.
Dzielenie się i współpraca
Bajka o współdzieleniu pokazuje, że dzielenie się z innymi nie tylko buduje relacje, ale też daje radość i wzmacnia poczucie, że warto pomagać sobie nawzajem. To świetny punkt wyjścia do rozmowy o empatii i przyjaźni.
Jak wykorzystać te bajki w bajkoterapii?
Przykłady z książki Ewy Czajki świetnie pokazują, jak bajki mogą pełnić różne funkcje:
- Psychoedukacyjną – pomagając dzieciom zrozumieć emocje i zachowania.
- Społeczną – ucząc interakcji, relacji i współpracy.
- Relaksacyjną – wzmacniając więź podczas wspólnego czytania.
15 książek bajkoterapeutycznych dla przedszkolaków (3–6 lat)
1. „Bajki terapeutyczne” – Maria Molicka
Klasyka bajkoterapii. Historie pomagające radzić sobie z lękiem, stresem i nowymi sytuacjami.
2. „Bajki, które leczą” – Maria Molicka
Kontynuacja – krótkie opowieści wspierające dzieci w trudnych emocjonalnie momentach.
3. „Bajki pomagajki” – Joanna Wachowiak
Przystępne historie do pracy z emocjami, relacjami i samooceną.
4. „Nie bój się, misiu” – Anna Llenas
Ciepła opowieść o oswajaniu strachu i budowaniu poczucia bezpieczeństwa.
5. „Kolorowy potwór” – Anna Llenas
Świetna książka do nauki rozpoznawania i nazywania emocji.
6. „Gdziekolwiek jesteś, mój tygrysie” – Julia Donaldson
Bajka o lęku separacyjnym i sile wyobraźni.
7. „Jesteś kimś wyjątkowym” – Max Lucado
Historia wzmacniająca poczucie własnej wartości i akceptacji siebie.
8. „Kiedy czuję złość” – Trace Moroney
Prosta i konkretna pomoc w rozmowie o trudnych emocjach.
9. „Franklin boi się ciemności” – Paulette Bourgeois
Klasyczna opowieść o dziecięcych lękach i ich przezwyciężaniu.
10. „Mały Książę” – Antoine de Saint-Exupéry (adaptacje dla dzieci)
Uniwersalna bajka terapeutyczna – o emocjach, relacjach i wartościach (także dla dorosłych).
11. „Opowieści na dobranoc dla młodych buntowniczek” – E. Favilli, F. Cavallo
Wzmacnia sprawczość, odwagę i wiarę w siebie.
12. „Kicia Kocia w przedszkolu” – Anita Głowińska
Pomocna przy adaptacji przedszkolnej i codziennych wyzwaniach maluchów.
13. „Co robią uczucia?” – Tina Oziewicz
Poetycka, metaforyczna książka do rozmów o emocjach – także z dziećmi wrażliwymi.
14. „Smutek i zaklęte miasto” – Anna Llenas
Książka o smutku, wycofaniu i drodze do odzyskania równowagi emocjonalnej.
15. „Bajki terapeutyczne dla dzieci” – Ewa Zontek
Wskazówka dla rodziców
Najlepsza książka bajkoterapeutyczna to nie zawsze ta „najbardziej terapeutyczna”, ale ta:
Klasyka bajkoterapii. Historie pomagające radzić sobie z lękiem, stresem i nowymi sytuacjami.
2. „Bajki, które leczą” – Maria Molicka
Kontynuacja – krótkie opowieści wspierające dzieci w trudnych emocjonalnie momentach.
3. „Bajki pomagajki” – Joanna Wachowiak
Przystępne historie do pracy z emocjami, relacjami i samooceną.
4. „Nie bój się, misiu” – Anna Llenas
Ciepła opowieść o oswajaniu strachu i budowaniu poczucia bezpieczeństwa.
5. „Kolorowy potwór” – Anna Llenas
Świetna książka do nauki rozpoznawania i nazywania emocji.
6. „Gdziekolwiek jesteś, mój tygrysie” – Julia Donaldson
Bajka o lęku separacyjnym i sile wyobraźni.
7. „Jesteś kimś wyjątkowym” – Max Lucado
Historia wzmacniająca poczucie własnej wartości i akceptacji siebie.
8. „Kiedy czuję złość” – Trace Moroney
Prosta i konkretna pomoc w rozmowie o trudnych emocjach.
9. „Franklin boi się ciemności” – Paulette Bourgeois
Klasyczna opowieść o dziecięcych lękach i ich przezwyciężaniu.
10. „Mały Książę” – Antoine de Saint-Exupéry (adaptacje dla dzieci)
Uniwersalna bajka terapeutyczna – o emocjach, relacjach i wartościach (także dla dorosłych).
11. „Opowieści na dobranoc dla młodych buntowniczek” – E. Favilli, F. Cavallo
Wzmacnia sprawczość, odwagę i wiarę w siebie.
12. „Kicia Kocia w przedszkolu” – Anita Głowińska
Pomocna przy adaptacji przedszkolnej i codziennych wyzwaniach maluchów.
13. „Co robią uczucia?” – Tina Oziewicz
Poetycka, metaforyczna książka do rozmów o emocjach – także z dziećmi wrażliwymi.
14. „Smutek i zaklęte miasto” – Anna Llenas
Książka o smutku, wycofaniu i drodze do odzyskania równowagi emocjonalnej.
15. „Bajki terapeutyczne dla dzieci” – Ewa Zontek
Wskazówka dla rodziców
Najlepsza książka bajkoterapeutyczna to nie zawsze ta „najbardziej terapeutyczna”, ale ta:
- która odpowiada aktualnym potrzebom dziecka,
- którą rodzic czyta z zaangażowaniem,
- po której jest przestrzeń na rozmowę.
Pytania i odpowiedzi dotyczące bajkoterapii
1. Czym jest bajkoterapia?
Bajkoterapia to świadome wykorzystywanie opowieści i bajek do wspierania rozwoju emocjonalnego, społecznego i poznawczego dziecka. Choć sama praktyka czytania dzieciom jest znana od pokoleń, nadanie jej nazwy i ram pomaga stosować ją bardziej celowo i skutecznie.
2. Jak często stosować bajkoterapię?
Najlepiej regularnie (np. 3–5 razy w tygodniu), ale bez spiny. Rytuał wygrywa z „idealnym planem”.
3. Ile rozmowy z dzieckiem po bajce?
2–5 minut. Dziecko ma zasnąć, a nie napisać rozprawkę.
4. Czy bajkoterapia zastępuje psychologa?
Nie. Jest świetnym wsparciem, ale jeśli widzisz długotrwałe cierpienie, silny lęk lub regres – warto skonsultować specjalistę.
5. Co jeśli dziecko nie chce rozmawiać?
Nie naciskaj. Sama historia często „pracuje” w tle.
6. Jakie są główne obszary działania bajkoterapii?
Wyróżnia się trzy podstawowe obszary:
- psychoedukacyjny – pomagający zrozumieć emocje i zachowania,
- psychoterapeutyczny – wspierający dziecko w trudnych sytuacjach,
- relaksacyjny – wyciszający i regulujący emocje.
7. Dlaczego ważne jest, aby dorosły znał cel czytania bajki?
Cel decyduje o wyborze tekstu i skuteczności bajkoterapii. Innej historii użyjemy, by uspokoić dziecko, a innej, by pomóc mu poradzić sobie z lękiem lub trudnymi emocjami.
8. Dlaczego bajkoterapia jest szczególnie ważna w czasach rozwoju technologii?
Ponieważ pomaga dzieciom poznać książkę jako przedmiot kultury – uczy, czym jest książka, jak ją czytać, szanować i dlaczego warto po nią sięgać zamiast ekranu.
9. Czy każda bajka powinna zawierać morał?
Nie. Brak wyraźnego morału często zachęca dzieci do samodzielnego myślenia i rozmowy z dorosłym. Gotowy morał może zamykać przestrzeń do dyskusji.
10. Jak dostosować bajki do dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi?
Można:
- upraszczać język,
- skracać tekst,
- korzystać z ilustracji i symboli,
- czytać wolniej i wielokrotnie wracać do tej samej historii.
11. Co jest najważniejsze w bajkoterapii?
Uważność, czas i gotowość do rozmowy z dzieckiem. Czasem najważniejsze nie jest to, co mówi bajka, lecz pytanie:
„Co ty o tym myślisz?”
„Co ty o tym myślisz?”